Sonsuz Ark/ Evrensel Çerçeveye Yolculuk
How William Gibson Keeps His Science Fiction Real
"Kariyerinin ortalarında "siber uzayın" mucidi dikkatini yeni ve tuhaf bir dünyaya çevirdi: şimdiki zamana."
Gibson romanlarını geleceğin dünyaları hakkında fanteziler kurmak yerine, günümüzün süregelen, endişe verici dünyasında kuruyor.
Diyelim ki sizden bir bilim-kurgu hikayesi yazmanız istendi. Geleceği düşünerek işe başlayabilirsiniz. Bilim, teknoloji ve toplumda beklenen gelişmeleri araştırabilir ve bunların nasıl sonuçlanacağını sorabilirsiniz.
Telepresence, zihin yükleme, yaşlanan bir nüfus: Yaşlı bir çift kızlarından ve torunlarından uzakta yaşamaktadır; bir gün çift robot olarak kapısını çalar. Zihinlerini bulut tabanlı bir veri bankasına yüklemişlerdir ve artık sonsuza kadar telepresence ziyaret edebilirler. Ortaya felsefi bir soru çıkar: Hiç bitmeyen bir aile nedir? İleriye dönük trendlerin buluştuğu bir hikaye çiçekleri.
Bu yöntem bilim kurguda oldukça yaygındır. Kırk yıldır yakın geleceği herkesten daha inandırıcı bir şekilde hayal eden yazar William Gibson'ın kullandığı yöntem bu değil. Gibson'ın kendi yöntemine verdiği bir isim yok; sadece bunun tahminle ilgili olmadığını biliyor. Bunun yerine, şimdiki zamanla derin bir ilişki içinde ilerliyor.
Gibson yazmaya başladığında, 1970'li yılların sonlarında, video oyun salonlarında oyun oynayan çocukları izliyor ve sanki ekranın diğer tarafındaymış gibi nasıl eğilip büküldüklerini fark ediyordu. Sony Walkman yeni piyasaya sürülmüştü, o da bir tane satın aldı; Vancouver'da yaşıyordu ve geceleri Joy Division dinleyerek şehri keşfettiğinde, müziğin doğrudan beynine iletildiğini ve orada gökdelenler ve gecekondular hakkındaki algılarıyla birleştiğini hissediyordu.
Eşi Deborah, dilbilim alanında yüksek lisans öğrencisiydi ve E.S.L. dersleri veriyordu. Genç Japon öğrencilerinin Vancouver hakkında sanki bir durgun su gibi konuşmalarını dinledi; Tokyo gerçekten bir şey olmalı, diye düşündü. Bir barda ağlayan bir ambulans şoförünün "Kalbi durdu" dediğini hatırlıyordu. Gibson bir bloknot üzerinde ekranın arkasındaki alanı tanımlamak için kelimeler bulmaya çalıştı; "siberuzay"ı bulmadan önce "infospace" ve "dataspace"in üzerini çizdi. Ne olabileceğini bilmiyordu ama kulağa havalı geliyordu, tehlikeli olsa da bir insanın keşfedebileceği bir şey gibi.
Gibson "siberuzay" kelimesini ilk kez 1981 yılında "Burning Chrome" adlı kısa öyküsünde kullanmıştır. Bu fikri 1984 yılında, otuz altı yaşındayken yayınladığı ilk romanı "Neuromancer"da daha kapsamlı bir şekilde işledi. Yirmi birinci yüzyılın ortalarında geçen "Neuromancer", kısmen fiziksel mekânda kısmen de çevrimiçi bir âlem olan "matrix"te gerçekleşen bir soygunu konu alıyor. "Matrix'in kökleri ilkel atari oyunlarına," diye açıklıyor roman, "ilk grafik programlarına ve kafatası krikolarıyla yapılan askeri deneylere dayanıyor." Bir "konsol kovboyu" matrix'e "jack in" yaparak yeni bir dünyaya girmek için "destesini" kullanabilir:
Siber uzay. Her ulustan milyarlarca meşru operatör tarafından her gün deneyimlenen rızaya dayalı bir halüsinasyon... İnsan sistemindeki her bilgisayarın bankalarından soyutlanmış verilerin grafik bir temsili. Akıl almaz bir karmaşıklık. Zihnin uzay boşluğunda sıralanan ışık çizgileri, veri kümeleri ve takımyıldızları. Uzaklaşan şehir ışıkları gibi.
Gibson, bilgisayarları ve sonuçlarını keşfeden ilk bilimkurgu yazarı olmaktan çok uzaktı; kısa süre sonra siberpunk olarak anılacak bir akım çoktan başlamıştı. Ancak "Neuromancer", maddi ve estetik olarak gerçek hissi veren, bilgisayara doymuş bir dünya hayal ederek bilimkurguyu değiştirdi.
Gibson'ın hardboiled düzyazısı tasarım ve dokuya fanatik bir şekilde özen gösteriyordu. Bir hacker'ın çatı katında bir Braun kahve makinesi, bir Ono-Sendai siber uzay güvertesi ve "buruşuk plastik film ve yüzlerce küçük köpük boncukla köpük paketleme ünitelerinin soyut beyaz formları" bulunur. Bir uzay gemisi "taklit abanoz kaplama ile duvarlanmış ve gri fayanslarla döşenmiştir" - "zengin bir adamın özel spa'sı" ile çaprazlanmış bir Mercedes. Gibson'ın geleceği çoktan yaşlanmış gibi görünüyordu: sahte gençler "parmak eklemlerinde, cerrahların silemediği belli bir olukla işaretlenmişti."
Bilim-kurgu yazarı Samuel R. Delany romanın "harika, neredeyse hipnotik, yüzeysel sertliğine" hayran kalmıştır. Bir virüsü yaymak üzere olan bir bilgisayar korsanını anlatan Gibson, kullanıldıkça sertleşen kendi dilini icat etmiştir: "Biraz buz yerleştirdi, yapıyı bağladı ve içeri girdi."
Çoğu bilim kurgu, "geleceğin" kesin olarak geldiği bir dünyada geçer; Lumière kardeşler tarafından filme alınan lokomotif nihayet perdeden fırlamıştır. Ancak "Neuromancer"da sadece sürekli bir varış vardı; devam eden, endişe verici bir şimdiki zaman. "Şeyler farklı değildir. Şeyler şeylerdir," diyor bir yapay zeka, yeni bir bilinç seviyesine ulaştıktan sonra. Bir kahraman, bir gençle sinir bozucu bir karşılaşmanın ardından bir diğerine "Küçük hıyarların seni nesilden nesile aktarmasına izin veremezsin" diyor. Belirsiz zamansallık duygusuyla; gelecekte mi yaşıyoruz, yoksa yaşamıyor muyuz? "Neuromancer" modern çağ için bir bilimkurguydu. Romanın etkisi zamanla artmış ve Gibson'ı gelecek dünya konusunda bir otorite haline getirmiştir.
Gibson'ın o zamandan beri yazdığı on roman giderek günümüze yaklaştı. Doksanlı yıllarda, iki binli yıllarda geçen bir üçleme yazdı. 2003, 2007 ve 2010'da yayınladığı romanlar, yayınlanmalarından önceki yılda geçiyordu. (Sadece yayıncılık sürecinin kaçınılmaz gecikmeleri, yazıldıkları yıllarda geçmelerini engellemiştir). Pek çok edebi kurgu eseri günümüzde geçtiğini iddia eder. Aslında, yakın geçmişte geçerler, tanıdık ve dolayısıyla güncel olmadığı için gerçek hissi veren bir dünya yaratırlar. Gibson'ın aşırı şimdiki zaman stratejisi, içinde bulunduğumuz anın bilim-kurgusal olduğuna dair inancını yansıtıyor. "Gelecek zaten burada," demişti. "Sadece çok eşit bir şekilde dağılmadı."
Gibson şimdiki zaman bilimkurgusunu geliştirdikçe, romanları daha gizemli ve yankı uyandırıcı hale geldi. Dünya içinde bir dünya ortaya çıkarıyor gibiydiler: gerçek şimdiki zaman. Bu yaklaşım riskliydi; onu olayların insafına bırakıyordu. 2001 yılında Gibson, 11 Eylül saldırılarını, küreselleşme, film yapımı, internet forumları, marka stratejisi ve bilgi tufanı hakkında bir hikaye olan, yarım kalmış sekizinci romanı "Pattern Recognition "a dahil etmek için acele etti. Terörizmin bu çerçeveye tam olarak oturduğu ortaya çıktı; "Pattern Recognition" genellikle 11 Eylül sonrası ilk roman olarak tanımlanıyor. Riskler işe yarayabilir.
İki yıl önce, Aralık 2017'de Gibson'a bir e-posta göndererek, yeni romanı o bahar yayınlanacağı için kendisiyle röportaj yapmayı kabul edip etmeyeceğini sordum. Cevap olarak Donald Trump'ın seçilmesinin onu kitabı ertelemeye zorladığını açıkladı. "Uzatma almak zorunda kaldım," diye yazdı. Güncel olaylardan çıkarım yaparak, romanına "Suriye, Rusya, NATO ve Türkiye'nin dahil olduğu bir nükleer kriz" yazmıştı bile:
Ama sonra Trump Kuzey Kore ile uğraşmaya başladı, işte, senaryom ne kadar korkutucu olabilir ki? Beni zorlamaya devam ediyor ama sanırım yeniden yazarken üstesinden gelebilirim. Ve eğer bir nükleer savaş olursa, en azından taslağı teslim etmek zorunda kalmayacağım! . . .
Çılgın zamanlar,
Bill
Mart 2018'de Gibson'a tekrar e-posta gönderdim, ancak kitabı ikinci kez ertelemişti. "Cambridge Analytica artık büyük bir yeniden düşünme, büyük revizyonlar gerektiriyor" diye yazdı. "Bu bir bakıma çok komik ama yine de büyük bir sorun."
Bu yılın (2019) başlarında, önümüzdeki ay çıkacak olan "Ajans" romanı hakkında konuşmak üzere Vancouver'da nihayet bir araya geldik. Gibson şu anda yetmiş bir yaşında. Kel ve sıska, hafif bir kamburluk dışında bir metre beş santim boyunda, neredeyse sadece fütüristik teknoloji kıyafetleri ve Japonya'daki şirketler tarafından özenle yeniden üretilen yirminci yüzyıl ortası Amerikan kıyafetlerinin bir karışımını giyiyor. Gri bir öğleden sonra geç bir saatti; sıcak ahşap, çinko bar, pirinç armatürler gibi rahat bir bistronun barında otururken Gibson yavaş, sessiz, hayranlık uyandıran, uzaktan Güneyli aksanıyla günümüze ayak uydurma işini anlattı.
"Üç kitaptan oluşan her bir sette, günün s...mişlik katsayısına dair bir tür derin okuma yaparak işe başladım," diye açıklıyor. "Daha sonra kurgumu şimdiki zamanın gerçekte ne kadar berbat ve ne kadar uzak olduğuna göre ayarlamam gerekiyor." Gözlüklerinin üzerinden gözlerini kısarak tavana baktı. "Bu entelektüel bir süreç değil ve öngörülü de değil; bu kendimi neye inandırabildiğimle ilgili."
"Agency" Gibson'ın bir önceki romanı olan ve şu anda "Westworld"ün yaratıcıları tarafından Amazon için bir televizyon dizisine uyarlanmakta olan 2014 tarihli "The Peripheral"ın devamı niteliğinde. "The Peripheral"ı yazarken, kendisini "büyük ikramiye" adı verilen ve devam etmekte olan ağır çekim bir kıyametin gerçekliğine inandırmayı başarmıştı.
Bir karakter büyük ikramiyeyi "çok nedenli"-"bir olaydan çok bir iklim" olarak tanımlıyor. Dünya, endişelendiğimiz tüm kötü şeyler -yükselen okyanuslar, mahsul kıtlığı, ilaca dirençli hastalıklar, kaynak savaşları ve benzerleri- yirmi birinci yüzyılın daha iyi bir bölümünde, burada ve orada, değişen derecelerde gerçekleştikçe, sonunda insan ırkının yüzde seksenini öldüren "androjenik, sistemik, çok yönlü, ciddi kötü bok" a eklendikçe, yavaş yavaş içine giriyor. Bu Gibsonvari bir kıyamet: dünyanın sonu çoktan geldi; sadece çok eşit dağılmadı. Karakterlerden biri büyük ikramiyeye ikircikli bir tepki veriyor: "Ya iç karartıcı ve ödümü koparıyor ya da her şeyin hep böyle olduğunu düşünmüştüm."
Gibson, "Bu noktaya gelmekte gerçekten zorlandım," dedi. "Bunun hakkında gerçekten düşünemiyordum. Sadece çok hızlı bir şekilde yazabileceğim noktaya gelmem gerekiyordu. Daha sonra ona baktım ve sadece... Bunu ilk kez kendime itiraf ettim."
"The Peripheral"dan sonra, dünyanın F.Q.'sunu gözden geçirmek zorunda kalmayı beklemiyordu. "Sonra Trump'ın adaylığını açıklamak için yürüyen merdivenden indiğini gördüm," diyor. "Tüm senaryo modüllerim 'bip-bip-bip-süper s...lmiş, süper s...lmiş' gibi gitti. Kendi kendime 'Hayır, bu olamaz' dedim. Ama sonra İngiltere Brexit referandumunda evet oyu verince, 'Vay anasını, İngiltere'de böyle bir şey olabiliyorsa ABD de Trump'ı seçebilir' diye düşündüm. Sonra bu oldu ve ben de kitabı yazarken felç oldum. Ben buna yazar tıkanması demezdim, o doğal olarak ortaya çıkan bir şeydir. Bu başka bir şeydi."
Gibson'ın şaşkın, nazik ve meraklı bir havası var. O distopik bir yazar değil; değişimi düz ve eşit bir ışık altında görmeyi amaçlıyor. "Arada sırada -ki eminim pek çok insan bunu yapıyordur ama bahsetmiyordur- hayatımda eşi benzeri olmayan bir deneyim yaşıyorum, 'Bu çok kötü, bu gerçek olabilir mi?" diyor gülerek. "Çünkü gerçekten çok korkunç görünüyor. Eğer sadece Amerika Birleşik Devletleri'nde demokrasinin olası çöküşüne bakıyor olsaydık, bu oldukça berbat bir durumdu. Ama Amerika Birleşik Devletleri'nde demokrasinin çöküşüne, önümüzdeki on yıl boyunca küresel ısınma konusunda hiçbir şey yapamayacağımız bağlamında bakıyorsak... Bilmiyorum." Bar taburesine kartal gibi tüneyerek elini barın üzerinde gezdirdi. "Masanın kenarında gibiyim."
Gibson'ın fotoğrafları onu karanlık odalarda, kablolar ve aygıtlarla çevrili bir halde, siber mağarasında bir kahin olarak gösterme eğilimindedir. Aslında, yazarlık hayatını Vancouver banliyösünün ağaçlıklı sokaklarında giderek güzelleşen bir dizi evde geçirdi. Deborah ile birlikte yaşadıkları, kentin Shaughnessy mahallesindeki, yirminci yüzyılın başlarından kalma, güneş ışığı alan ev, çok sayıda penceresiyle ışıl ışıl bir yeşilliğe açılıyor.
Çeyrek milyon Twitter takipçisi, çiftin olağanüstü büyüklükteki kedisi Biggles'ın Gibson'ın yazılarının çoğunu yazdığı kütüphanede uzanırken çekilmiş fotoğraflarına alışık. Salondaki şöminenin üzerindeki bir fotoğraf Gibson'ların oğlu Graeme'i havacı gözlükleri ve askeri bir ceketle gösteriyor; yakınlarda, kızları Claire'in bir resmi duvarda asılı. Birinci katta dolaşırken tek bir fütüristik nesne bulabildim: içinden sıcak L.E.D.'lerle aydınlatılan küçük bir cam ve alüminyum silindir. Bu soyut kandilin, Sony'nin Jony Ive versiyonu Jun Rekimoto tarafından Gibson'a verilen kablosuz bir hoparlör olduğu ortaya çıktı.
Gibson'ın belirgin bir Amerikan terbiyesi vardı. 1948 doğumlu Gibson bana en eski anılarının Tennessee'deki bir çiftlik evine ait olduğunu söyledi. İnşaat müdürü babası William Ford Gibson, Jr.-Gibson, William Ford Gibson III'tür- Oak Ridge Ulusal Laboratuvarı'nda işçi konutlarının inşasını denetlemeye yardımcı olurken ailesi orada yaşıyordu. Daha sonra, Kuzey Carolina'da Levittown tarzı bir banliyö gelişiminin kırmızı tuğlalı model evini işgal ettiler. Gibson, "Sonra Virginia Beach yakınlarında bir yere taşındık ve orada yaşarken babam öldü," dedi. "Bir iş gezisinde, Heimlich manevrası öncesi bir boğulma vakasından. Biri onu doğru şekilde sıkmayı bilseydi, hayatta kalabilirdi." Durakladı. "Sanırım yedi yaşındaydım."
Gibson ve annesi Otey, anne ve babasının büyüdüğü küçük Appalachian kasabası olan Wytheville, Virginia'ya geri döndüler ve nesillerdir annesinin ailesine ait olan bir eve yerleştiler. Gibson, "Daha önce bir banliyöde televizyon izliyordum," dedi. "Pencereden dışarı baktığımda modern dünyayı görebiliyordum. Sonra pek çok açıdan bin dokuz yüzlü yılların başlarına benzeyen bu yere gittim."
Wytheville'de insanlar kayıtlı müzikten önceki günleri anımsıyor; erkekler tarlaları katırlarla sürüyordu. Yirminci yüzyılın ortaları, panjurlardan sızan ışık gibi içeri sızıyordu. Gibson, "Bilimkurguyla ilişkimi başlatan şeyin, geçmiş gibi görünen bu yere aniden sürgün edilmiş hissetme deneyimi olduğuna ikna oldum," diye yazmıştır.
Babasız ve sessiz olan Gibson genellikle yalnızdı. Bir gün, terk edilmiş bir evin penceresinden sürünerek içeri girdi ve İkinci Dünya Savaşı'ndan kalma bir takvim buldu. Her ay farklı bir savaş uçağının resmi vardı; zamanla sararmış, şık bir makine. Bu arada, Greyhound otobüs terminalindeki tel raftan H. G. Wells, Robert Heinlein, Ray Bradbury ve diğerlerinin bilim-kurgu romanlarını satın aldı. Bu romanların aynı zamanda tarihin varlığını da varsaydığını fark etti; yeniden gözden geçirilen gerçek tarihler (imparatorluk ve Amerikan Batısı mitleri) ya da gerçekleşmesi pek mümkün görünmeyen müstakbel tarihler (dünya hükümeti, insanların kardeşliği).
Wytheville'de insanlar, 1866'da yayınlanan ve köleliği iyi huylu olarak tasvir eden İç Savaş'ın ansiklopedik bir anlatımı olan "The Lost Cause" gibi kitaplara sahipti. Gibson bana, "Kendimi yönlendirmek ya da belki de kaygıdan kurtulmak için kendimi içinde bulduğum geçmişi parçalarına ayıran biri haline geldim" dedi.
Annesi edebiyatçı ve ilericiydi; Wytheville'de bir kütüphane kurulmasına yardım etti. Ancak Gibson "Lovecraftvari bir kişilik" - "içe dönük, aşırı kitapsever"- geliştirdikçe annesi endişelenmeye başladı. Gibson'ın rızasını alarak onu Arizona'da bir yatılı erkek okuluna kaydettirdi. Yatak odasından "kurtçuk gibi çıkarılan ve göz kırpan" Gibson, on beş yaşındayken geldi, bir kız arkadaşı oldu ve Beats okudu. İkinci sınıfın sonbaharında, on yedi yaşındayken annesi öldü.
"Muhtemelen felç geçirmiştir," dedi. "Emin değilim. Bir yerde yürürken düşüp ölmüştür; o günlerde yaşlı bir insan öldüğünde kimse otopsi yapmazdı." Gibson eve dönüş uçağında olanları düşünmekte zorlanıyordu. Çocukken, babasının ölümünden sonra, annesinin de ölebileceğinden -mantıksız bir şekilde, diye düşündü- korkmuştu. Şimdi ölmüştü. Yıllar sonra kendisini "iki kat travmatize olmuş" olarak görecekti. O anda tuhaf bir düşünceye sığındı: En azından annesi onun bir sanatçı olmaya çalışmasını izlemenin rahatsızlığından kurtulacaktı.
Annesinin mirası ona yok denecek kadar az bir burs sağladı. Liseyi bitirmek yerine otobüsle Toronto'ya gitti; bir gece dışarıda uyudu ve sonra yerde uyuyabileceği bir kafa dükkanında iş buldu. Gibson o yıllar hakkında fazla konuşmak istemiyor - "O zamanlar sıkı sıkıya sarılmış bir paket değildim" diyor- ama 1967 tarihli bir CBC belgeselinde "Bill, gerçek bir hippi" olarak tanıtılan Gibson, şehrin Haight-Ashbury versiyonunda gezinirken görülüyor. (Kendisine yarı-antropolojik bir tur rehberi olarak hizmet etmesi için beş yüz dolar ödenmiştir: "Hippi toplumu büyük ölçüde bu ilginç 'aşk' kelimesi etrafında toplanıyor" diye açıklıyor programda).
Yirmili yaşlarının başında Washington, D.C.'de lise diplomasını aldı. Vietnam askere alma kurulunu nerede olduğundan haberdar etti ama askere çağrılmadı. Bunun yerine altmışlı yılların kalıntılarını inceledi, Pynchon ve Borges okudu, punk gösterilerine gitti. Toronto'ya döndüğünde sanat okuluna kaydoldu ve eski bir manken olan Deborah ile tanıştı; onun memleketi olan Vancouver'a taşındılar. Bir süre vintage toplayıcılığı yaparak geçimini sağladı; ikinci el dükkanlarından değeri düşük objeler -antika oyuncaklar, Art Deco lambalar, krom kül tablaları- satın aldı ve bunları satıcılara yeniden sattı. Üçüncü romanı "Mona Lisa Overdrive "da (1988) geleceği yazarken, bu dönemi tarif ediyor olabilir: "Dünya hiç bu kadar çok hareketli parçaya ya da bu kadar az etikete sahip olmamıştı."
Bazı spekülatif yazarlar mimardır: düzenli dünyalar inşa ederler. Ama Gibson kolajcı bir zihne sahiptir. Kendisini "yüzeyden daha önce bağlantısı kurulmamış yüzeye inen" biri olarak tasvir etmiştir. Dili, taktiksel-teknolojik yansımalarıyla çağdaş jargonu modern kaygı ve arzu durumlarına bağlar. (Bölüm başlıkları arasında "Ölüm Kurabiyesi", "Sıradan Üzgün İnsanlık", "Tango Oteli Asker Boku" yer alıyor.) Romanlar, sanal dünyanın mikro ifadelerini kaydediyor - henüz yarı uykudayken günün ilk Web sitesinin "bir arkadaşın oturma odası kadar tanıdık" bir şekilde açılması gibi - ve strafor, karton, cam, silikon, ahşap, kağıt, deri, taş, kauçuk ve plastikten yapılmış, her bir malzeme alt türünün kendine özgü bir görünümü, hissi, kokusu, ağırlığı ve tarihi olan, kanıksadığımız yapılı ortamlara katılıyor. "Pattern Recognition"da bir Amerikalı İngiltere'nin kolajına hayret ediyor:
Ayna dünyası. Aletlerin fişleri kocaman, üç uçlu, Amerika'da sadece elektrikli sandalyelere güç veren bir akım türü için. Arabaların içi soldan sağa ters çevrilmiş; telefon ahizeleri farklı bir ağırlığa, farklı bir dengeye sahip.
Ona göre bu fark, Britanya'nın bir sanayi ülkesi olarak geçmişiyle ilgili: "Her şeyi kendileri yapıyorlardı... Tüm parçaları farklıydı." Sadece dışarıdan bakan biri parçalardaki anlamı fark edebilir.
Gibson yirmili yaşlarının sonlarında British Columbia Üniversitesi'nde İngilizce diploması aldı. Feminist bilimkurgu öncüsü Susan Wood'un verdiği bir derse girdi; Wood, analitik bir makale yazmak yerine kendi öyküsünü yazmasını önerdi. (Onun ısrarıyla "Fragments of a Hologram Rose" adlı öyküsünü küçük bir dergiye sattı). Ciddi anlamda bilimkurgu yazmaya ancak Graeme doğduğunda başladı ve ona göre kariyerine başlamak zorundaydı, aksi takdirde başaramayacaktı. Deborah yüksek lisans yapıyordu, bu yüzden bebeğe baktı ve Graeme uyurken "Neuromancer"ı yazdı. Yinelemeli çalışmayı öğrendi. Hala her gün el yazmalarını baştan okuyor -her kitap ilerledikçe artan bir yük- gereksiz olanları ayıklıyor ve boşluklara yeni fikirler sıkıştırıyor. (Bir sahnede doğru kullanılan bir teknolojiyi gösterdikten sonra, başka bir sahnede onu yanlış kullanan birini gösterebilir). Olay örgüsü tetris gibidir, romanın boşluğu dolana kadar bileşenleri mümkün olan son anda bir araya gelir.
Genellikle hikayenin merkezinde Gibson benzeri bir figür, gerçek ya da dijital parçalardan oluşan öksüz bir kolajcı vardır. "Neuromancer"ın devamı olan "Count Zero"da, işsiz bir küratör, Joseph Cornell tarzında bir dizi kutu yaratan isimsiz bir sanatçının izini sürmesi için tutulur. Sanatçının, hayal edilemeyecek kadar zengin bir aile tarafından inşa edilmiş yapay zekalı bir bilgisayar olduğunu keşfeder. Ailenin çok uluslu mega-şirketi çökmüş ve uzaydaki villası bakımsız kalmıştır. Yapay zeka evi parçalara ayırmıştır ve kutuları, ailenin hayatının dönüştüğü yüzen buluttan parçaları - "sararmış bir çocuk eldiveni"; "mükemmel bir tahtanın dikdörtgen parçaları"; "uçtan uca tam olarak ikiye kesilmiş süslü bir gümüş kaşık"- çekerek inşa eder.
Terk edilmiş çocuğun, her şeyin kıyısındaki yetimin romantizmi Gibson'ın romanlarına hüzünlü bir tatlılık katabilir. Ancak kolajları çirkin malzemeler de içeriyor. Gibson kütüphanesinde sandalyesinden kalkıp Wytheville'den kurtardığı "The Lost Cause" kitabının bir kopyasını eline aldı.
"Evimizde, kimsenin bana hakkında bir şey söylemediği bu nesneler vardı" dedi. "Onları kendim buldum ve ne anlama geldiklerini tersine mühendislikle çözdüm. Bunlar Yeniden Yapılanma'nın en başından beri satılıyordu ve içlerinde - aslında bir tane daha var..." Eğildi ve daha küçük bir cildi eline alıp cildindeki tozu üfledi.
![](https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi-udR3hrMXP6dbPIQeR-Hx-MWidvw0x_d8Ttntf7wDuraKjXsic7HaLaaPOHc91HMIbXfbpvcRk6vs3swv4bjVJtjrAFGTN2jDEugfwpQHrOfJXUU0Wo7XTnyZo6H7dI7zl7_uca8Ns_gc7QFel7Xhna7wDBniSO4F0kJGBw7UHKLq0PYMVeCMK-0ym24g/w400-h319/%C3%87V.png)
"Bazen tek istediğiniz, bu kadar tembel olmasaydınız kendiniz daha iyi yapabileceğiniz bir şeyi yemek için vasat bir yerdir."
"Bu evdeki en şeytani nesne," dedi. "Bu tarif edilemez bir şey!" Kitabı bana uzattı. Kitap "The Old Plantation: Savaştan Önce Büyük Ev ve Kulübede Nasıl Yaşadık?" James Battle Avirett.
"Yazıta bakın," dedi. "Eski çiftlikteki tek gerçek köle olan yaşlı çiftlik sahibi ve karısına" adanmış.
Gibson sert arkalıklı bir sandalyeye yerleşti ve mükemmel bir şekilde yeniden üretilmiş orta yüzyıl şambray iş gömleğinin manşetlerini ayarladı. "Bu en iğrenç revizyonist metin," dedi. "Sanırım on altı yaşındayken büyükanneme verilmiş, yazar tarafından imzalanmış. Bir ya da iki ritüelde beni bir kenara çekip 'Kuzey İstilası Savaşı'nın hayati, merkezi önemini aşılamaya çalıştı." Yüzünü buruşturdu. "İşte bu yüzden Güney hala bu kadar berbat durumda; çünkü bu şey hiç bitmedi. Hiç bitmedi! Bu oluşum..." Sözünü yarıda kesti.
Sordum: "Geçmişimizden mi?"
"Bugünümüzden," diye düzeltti beni.
Gibson, U.B.C.'ye bağışlamayı planladığı bodrum katındaki arşivini tasnif etme sürecindeydi. Biggles bize merdivenlerden aşağıya kadar eşlik etti; baş hizasındaki bir dizi pencerenin altında, eski bir masa ve bazıları daktiloyla yazılmış, diğerleri nokta vuruşlu, düzgünce yığılmış el yazmalarıyla kaplıydı. Gibson bana "Neuromancer"ı yazdığı manuel daktiloyu göstermek istedi: Deborah'nın üvey büyükbabasına ait olan 1927 model Hermes 2000. O karıştırırken ben de seksenli yılların sonunda, sözleşmeli senaryo yazım aşamasında yazdığı "Alien 3" senaryosunu inceledim. (Sonunda tamamen farklı bir hikaye kullanıldı.) Üstündeki kağıt ağırlığının bir pençe olduğu ortaya çıktı; filmden bir hatıra. Biggles miyavladı, bacaklarıma dolandı.
"Bulamıyorum!" Gibson, başrolünde Keanu Reeves'in oynadığı 1995 yapımı "Johnny Mnemonic" filmine dayanan bir langırt makinesinin arkasından konuştu. (Film, çalıntı şirket verilerini kafasındaki bir çipte taşıyan bir kurye hakkındaki 1981 tarihli aynı adlı kısa öyküsünden uyarlanmıştı). "Claire'e mesaj atmam gerekecek."
Bir kompakt disk rafının yanında - Drive-By Truckers; Lucinda Williams; Dock Boggs; goth grubu Sisters of Mercy'nin canlı performanslarının çok sayıda bootlegi - Gibson'ın 1996 tarihli romanı "Idoru"nun konusunu gösteren birbirine bağlı baloncuklarla kaplı bir bloknot vardı. (Future-pop müzisyeni Grimes'ın yakında çıkacak albümünde "Idoru" adlı bir şarkı yer alıyor). Bir baloncukta "McGuffin çantada" yazıyordu. "The Peripheral" için karmaşık zaman çizgileriyle dolu turuncu bir defter, niş teknoloji giyim markası Outlier'ın logosunu taşıyan bir etiketle süslenmişti; siyah bir kuğu.
"Ah," dedi Gibson şefkatle. İçinde düzinelerce hatıra bulunan yeşil ahşap dolabı açmak için eğildi: bir marmoset kafatası, pürüzsüz bir kaya, Japonya'dan bir çay fincanı. Kafatasının arkasından küçük bir metal ışın tabancası çıkardı. "Bu silah," dedi. "Çocukken bende de bunlardan bir tane vardı; Hubley Atomik Parçalayıcı. Kesinlikle bilimkurgu romantizmini çağrıştıran bir tabanca!" Kendininkini kaybetmişti ve orta yaşa geldiğinde bunu eBay'den almıştı.
"Ve bu adamlar çok yaygındı," diye devam etti, küçük bir plastik uzay adamını indirirken: kırmızı, tepesinde bir anten olan özenle kulaklıklandırılmış bir kask takıyordu. "Bu uzay adamları, ucuz plastiklerin hala tuhaf bir şekilde yeni olduğu bir zamanda; ki bunu gerçekten hatırlayabiliyorum! Gore-Tex gibi bir şeydi. "Neyden yapılmış bu?" diye sorardınız."
Önce hüzünlü, sonra düşünceli görünüyordu. "Hayatımda gördüğüm en önemli şeylerden birinin tamamen her yerde bulunan enjeksiyon kalıplı plastiklerin gelişi olduğuna karar verdim. Bunların yeni bir şeyin başlangıcı olduğunun kesinlikle farkındaydım. Neredeyse hiçbir maliyeti yoktu. Ancak kimsenin nasıl bir felakete tanıklık ettiğimiz konusunda bir fikri yoktu. Şimdi okyanuslar bunlarla dolu." Uzay adamını bana uzattı. Onu ağırlıksız bir şekilde avucumda tuttum; geleceği yanlış okumanın antika bir parçasıydı.
Gibson, "Neuromancer"ın devamı olan "Count Zero" ve "Mona Lisa Overdrive"ı seksenli yılların sonunda tamamladı. Doksanlı yıllarda, bir bilimkurgu yazarı için maksimum üne ulaştı. Sanal gerçekliğin, "Neuromancer"da tanımladığı gibi siber uzayı gerçek kılmayı vaat ettiği bir dönemdi ve Deborah ile birlikte dünyanın dört bir yanındaki gösterişli sanal gerçeklik konferanslarına davet edildiler.
Heykeltıraşlar, dans toplulukları ve performans sanatçılarıyla işbirliği yaptı ve Bruce Sterling ile birlikte "steampunk" estetiğini popülerleştiren "The Difference Engine" adlı romanı yazdı. Filmler onun kurgularından bolca yararlandı. "Johnny Mnemonic"ten dört yıl sonra 1999'da, yine Reeves'in oynadığı "The Matrix", "Neuromancer"ı üstün bir etkiyle yeniden düzenledi.
Nüktedan, sakin ve korkutucu derecede açık sözlü olan Gibson televizyonda gelecek hakkında konuştu. ("Etnik ayrılıkçılar tarafından bombalanıyorsanız modeminizin ne kadar hızlı olduğu önemli değil" dedi BBC'ye). Wired'ın kapağında yer aldı, bazı kurumsal danışmanlıklar yaptı ve David Bowie ve Debbie Harry ile tanıştı. Bir dönem "Zooropa" albümünü kısmen Gibson'ın çalışmalarına dayandıran U2, Zoo TV turnesi sırasında "Neuromancer"ın tamamını sahnenin üzerindeki bir ekranda kaydırmayı planladı. Bu plan hiçbir zaman gerçekleşmedi ama Gibson grupla tanıştı; Edge ona nasıl telnet yapılacağını gösterdi.
Bu dönemde Gibson sık sık interneti "öngörmüş" olmakla anıldı. Kendisi, çevrimiçi hayata dair kara film vizyonunun ilk Web ile çok az ortak noktası olduğunu belirtmiştir. Yine de, doksanlı yıllara gelindiğinde her yerde hissedilen bir duyguyu -her şey sonrası bilgi odaklı dönüşüm duygusunu- yakalamıştı.
İnternet daha erişilebilir hale geldikçe Gibson, kendisinin çevrimiçi zaman geçirmekle pek ilgilenmediğini keşfetti. Ama internette vakit geçiren insanlar onu büyülüyordu. Ne kadar çok tüketirlerse Web'e o kadar aç görünüyorlardı. Mesele sadece İnternet değildi; arkadaşları genel olarak medyaya daha fazla ilgi gösteriyor gibiydi. Yeni televizyon programlarının prömiyerlerini gerçekten önemsiyorlardı. İçlerinden biri ona, kameramanların şüphelileri yakalarken polis memurlarının yanında koşturduğu öncü reality dizisi "Cops "un bir bölümünü gösterdi. Polislik, bir performans olarak paraya dönüştürülebilirdi. Dünyanın F.Q.'sunun yukarı doğru sürüklendiğini hissedebiliyordu.
Gibson sanal dünyalar hakkında hayal kurmak yerine gerçek dünyaları inceledi. Vancouver'ın bazı mahallelerindeki vitrinler garip bir şekilde boştu; küresel sermaye tsunamisinden önceki dezavantaj, sanki şehrin kendisi geleceği öngörüyordu. "Vancouver'ın şehir merkezinin doğu yakasına gittiniz mi?" diye sordu bana. "Tüm ülkede kişi başına düşen en yoksul posta kodlarından biri ve kesinlikle acımasız; Kanada tarzı acımasız. Bağımlılık, fuhuş, sokak suçları..."
Daha fazla "geçiş alanı" olduğunu düşünüyordu; genişleyen sivil ve ekonomik çatlaklardan düşen yerler. Los Angeles'ta bir arkadaşı onu ıssız bir sokakta terk edilmiş görünümlü bir binaya götürdü; Dennis Hopper'ın evi olduğunu söyledi, duvarlarının arkasında milyonlar değerinde sanat eserleri saklıydı. Gibson, özel güvenlik görevlilerinin sayısında bir artış tespit ettiğini düşündü. Yeni bir punk-atlet prekaryası olan bisikletli kuryelerin artan varlığını fark etti ve onların dergilerini okumaya başladı.
Gibson'ın seksenli yıllardaki romanları akışkan, halüsinatif bir veri küresi hayal ettiyse, doksanlı yıllardaki romanları - "Virtual Light", "Idoru" ve "All Tomorrow's Parties"- kendisi de akışkan ve halüsinatif olan bir dünyada geçer. İki binli yıllarda Kaliforniya ve Tokyo'da geçerler. Büyük Felaket San Francisco'daki Körfez Köprüsü'nü kullanılamaz hale getirmiştir ve eyalet ikiye bölünmüş olan Kuzey Kaliforniya hükümetinin köprüyü onarmaya gücü yetmemektedir.
Deprem öncesi yaşanan konut krizinin ardından evsiz kalan gecekonducular, yüksek ve düşük teknolojili malzemeler (mertekler, kontrplaklar, uçak kabloları) kullanarak güvertelerini ve kulelerini havalı bir asma gecekondu mahallesine dönüştürdüler. Medya doygunluğu yakın geçmişi bile bir sis perdesine bürümüş durumda; TV haber programları ideolojik olarak karşı oldukları haber merkezlerini haberleştirerek "karşı araştırmacı gazetecilik" yapıyor. Kültür küreselleşmiş ve yüksek çözünürlüklüdür. Sanal ünlüler gerçek ünlülerin yerini alıyor ve Cognitive Dissidents adlı bir barın müdavimleri evanjelik İslami grup Chrome Koran eşliğinde dans ediyor. Moda yenileniyor: Bisikletli kurye Chevette, yakalarına barkodlar yapıştırılmış eski bir at derisi motosiklet ceketi giyiyor. Bir kadının kafa derisindeki dövme, Kelt haçları ile karikatürize edilmiş şimşekleri birleştiriyor. Bir genç ayaklarını yukarı kaldırarak "spor ayakkabılarının kenarlarındaki küçük kırmızı ışıkların... bir şarkının sözlerini hecelediğini" ortaya çıkarıyor.
Tanıdığı fütüristler "Tekillik"ten -insanlığın teknoloji tarafından tamamen dönüştürüldüğü an- bahsetmeye başlamışlardı. Gibson buna inanmadı; "yarım yamalak bir Tekillik"i -dramatik ama gelişigüzel dönüşen bir dünyayı- temsil etmeyi amaçladı. "Bana öyle geliyor ki hiçbir şeyi mükemmel yapmak bizim doğamızda yok" diyor.
Romanlarının nasıl biteceğini bilmeden doğaçlama yazıyordu. ("All Tomorrow's Parties"de, Gibson'a çarpıcı bir fiziksel benzerlik gösteren bir suikastçı, eylemlerinde Tao tarafından yönlendirilir). Bir röportajda Gibson, kurgularının mezar taşlarına benzeyen bir "eser" olduğunu söylemişti; bu durumda mezar taşı, günümüzdür. Üçleme, belirsiz bir şekilde, tüketici nanoteknolojisinin bir marketler zinciri aracılığıyla tanıtılmasıyla sonuçlanır. Kimse bundan ne anlam çıkaracağını bilmiyor; bir WTF atmosferi hakim. Bu mağazalardan birinde bir çocuk "küçük bir uyuşturucu laboratuarı gibi olan bu Japon şekerini" satın alır: "Bu farklı parçaları karıştırıyorsunuz, köpürüyor, ısınıyor, soğuyor. Bu ekstrüzyon-kalıplama şeyini yapıyorsunuz ve sertleşmesini izliyorsunuz." Tadı iyi ama eğlenceli. Bu arada, Bay Bridge'deki bir odada - doğu kulesinin tepesinde, sisin üzerinde - Chevette National Geographic'in eski sayılarını okuyor ve çoktan parçalanmış eski ülkelerin büyüklüğüne hayret ediyor.
Gibson ilk kısa öyküsünü 1981'de Omni'de yayımladığında, yazar Robert Sheckley onu öğle yemeğine götürmüş ve iki tavsiyede bulunmuştu: asla çok kitaplı bir sözleşme imzalama ve eski bir ev satın alma. Gibson ikinci öneriyi dikkate almadı; Vancouver'daki ikinci sabahımda bir yağmur fırtınası çıktı ve mesaj atarak tavan arasında sızıntı olup olmadığını kontrol etmesi gerektiğini söyledi ve beni yardıma davet etti. ("Bunu tek başıma yapmaktan korkuyorum," diye mesaj attı, "merdiven düşmesin diye.")
Gibson geldiğimde, "Hava çok sert yağıyor," dedi. "Neyse ki senin için mükemmel bir ceketim var." "Sanal Işık" ve devam filmlerini yazarken, aralarında giysiler ve onların semiyotik tarihlerinin de bulunduğu takıntılarını dizginlemeyi öğrenmişti.
Koridorda beni yanlış değerlendirilmiş iş ceketimden kurtardı ve bana Eddie Bauer'in 1936 Skyliner kaz tüyü ceketinin yeni bir reprodüksiyonunu verdi: İkinci Dünya Savaşı sırasında havacılar tarafından giyilen kuş tüyü dolgulu B-9 uçuş kıyafetinin öncüsü. Kutu gibi ve bej renkli, elmas kapitone naylonu kendi başına ayakta durabilecek kadar sertti. Onu giydiğimde, beni yaklaşık on santim daha geniş yaptı. Gibson, Berlin merkezli atölye Acronym tarafından sıvı mat bir malzemeden yapılmış, karanlık fütüristik bir teknoloji-ninja kabuğunun içine omuz silkti.
"İşe uygun giyinmek zorundasınız" dedi.
Elbette bizim için her şey o kadar ani, o kadar şiddetli, o kadar derin bir şekilde değişebilir ki, büyükanne ve büyükbabalarımızınki gibi geleceklerin üzerinde duracakları "şimdi" yetersiz kalır. Geleceğimiz yok çünkü bugünümüz çok değişken... Elimizde sadece risk yönetimi var. Verili anın senaryolarının döndürülmesi. Örüntü tanıma.
Mustafa Tamer, 24.05.2024, Sonsuz Ark, Çeviri, Çeviri-Analiz, Onlar Ne Diyor?
- Sonsuz Ark'ta yayınlanan yazılardan yazarları sorumludur.
- Sonsuz Ark linki verilerek kısmen alıntı yapılabilir.
- Sonsuz Ark yayınları Sonsuz Ark manifestosuna aykırı yayın yapan sitelerde yayınlanamaz.
- Sonsuz Ark Yayınlarının Kullanımına İlişkin Önemli Duyuru için lütfen tıklayınız.